Kontrakt qimmat, lekin imkoniyat katta: xususiy OTMlar haqida
So‘nggi yillarda O‘zbekistonda oliy ta’lim tizimida katta o‘zgarish kuzatilib, xususiy universitetlar soni keskin ortdi. Agar 2017-yilgacha bor-yo‘g‘i 5 ta xususiy universitet faoliyat yuritgan bo‘lsa, 2025-yilga kelib ularning soni 50 dan oshib ketdi. Bu jarayon mamlakatda raqobat muhitini kuchaytirayotgani bilan birga, ta’lim sifati va narx siyosati haqida ham ko‘plab savollarni tug‘dirmoqda.
Toshkentdagi Westminster International University in Tashkent (WIUT), Management Development Institute of Singapore (MDIS Tashkent) va TEAM University kabi oliygohlar hozirgi kunda talabalar orasida eng mashhur hisoblanadi.
WIUT – 2002-yilda ochilgan va London University bilan hamkorlik qiladi.
MDIS Tashkent – 2007-yilda tashkil etilgan bo‘lib, Singapur ta’lim standartlariga tayanadi.
TEAM University – 2020-yilda yo‘lga qo‘yilgan, tadbirkorlik va biznesga ixtisoslashgan.
Shuningdek, Amity University Tashkent, Inha University in Tashkent, Yeoju Technical Institute, Korean International University in Fergana, Zarmed University (Buxoro), Asia International University (AIU) kabi oliygohlar ham turli yo‘nalishlarda talabalarga xizmat qilmoqda.
Bugungi kunda 20 dan ortiq xususiy universitet xorijiy oliygohlar bilan hamkorlik qilib, ikki diplom dasturini taklif etmoqda. Ular asosan Angliya, Janubiy Koreya, Hindiston va Malayziya universitetlari bilan sheriklik qiladi.
Talabalar fikri
Toshkentdagi xususiy universitet talabasi Nodira o‘z taassurotlarini shunday bayon qiladi:
“Men o‘qiyotgan universitetim London universiteti bilan hamkorlik qiladi. Darslarimizning ko‘p qismi ingliz tilida o‘tadi. Bu kelajakda xorijda ish topishimga katta yordam beradi, deb o‘ylayman”.
Biroq, ko‘pchilik talabalar va ularning oilalari uchun asosiy muammo – kontrakt narxlari.
Kontrakt narxlari va moliyaviy yuk
Xususiy universitetlarda o‘qishning qiymati davlat universitetlariga nisbatan ancha yuqori. Ko‘pchiligida yillik kontrakt 30–40 mln so‘m atrofida. Ayrim hollarda esa $8,000 gacha chiqishi mumkin.
Davlat universitetlarida esa bu raqam o‘rtacha 8–12 mln so‘m. O‘zbekistonda aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan yillik daromad $1,700 atrofida ekanini hisobga olganda, bu ko‘plab oilalar uchun katta moliyaviy yuk hisoblanadi.
Ekspert fikri
Ta’lim sohasi mutaxassisi Azizjon Xoliqovning aytishicha:
“Davlat universitetlari ko‘proq an’anaviy dasturlarga tayanadi. Xususiy oliygohlar esa bozor talab qilayotgan zamonaviy yo‘nalishlarda ilgarilab bormoqda. Lekin ularning barchasida ta’lim sifati bir xil darajada emas. Ayrim universitetlar haqiqiy bilim berishdan ko‘ra, diplom taqdim qilishga ko‘proq e’tibor qaratmoqda”.
Jamiyatda xususiy universitetlarga munosabat turlicha:
Bir qismi ularni yoshlar uchun yangi imkoniyatlar eshigi sifatida ko‘radi. Boshqalar esa “faqat pul uchun ochilgan” degan fikrda. Biroq bir narsa aniq: chet elga chiqish imkoniyatiga ega bo‘lmagan yoshlar uchun bu universitetlar mahalliy shart-sharoitda xalqaro standartda ta’lim olish imkonini bermoqda.
Xulosa qilib aytganda, Xususiy universitetlar O‘zbekistonda oliy ta’lim tizimida yangi sahifa ochdi.
Ular raqobat muhitini kuchaytirdi, zamonaviy yo‘nalishlarni taklif etdi, xalqaro hamkorlikni yo‘lga qo‘ydi.
Biroq ularning uzoq muddatli samarasi ta’lim sifati, kadrlar yetishmovchiligi va kontrakt narxlariga bog‘liq bo‘ladi. Agar bu muammolar bosqichma-bosqich hal etilsa, xususiy universitetlar mamlakat ta’lim tizimida muhim o‘rin egallaydi.
Qisqacha raqamlarda:
50+ xususiy universitet,
80 mingdan ziyod talaba,
yillik kontrakt: 30–40 mln so‘m,
20 dan ortiq universitet xorijiy diplom dasturi bilan.
